Adonhiramitski obred

Adonhiramitski obred (port. Rito adonhiramita; engl. Adonhiramite Rite) je obred u slobodnom zidarstvu koji se sastoji od 33 stupnja. Osnivanje Adonhiramitskog obreda tradicionalno se pripisuje Louis Guillerman Saint-Victoru, francuskom slobodnom zidaru, koji je 1781. godine objavio prvo značajno djelo o tom obredu pod naslovom Dragocjena zbirka adonhiramitskog slobodnog zidarstva.

Adonhiramitski obred objedinjuje templarske, rozenkrojcerske i druge ezoterijske utjecaje, oblikujući specifičnu i prepoznatljivu slobodnozidarsku strukturu unutar šire tradicije sustava visokih stupnjeva.

Povijest

Djelo Louis Guillemain de Saint Victora Dragocjena zbirka adonhiramitskog slobodnog zidarstva (fran. Recueil Précieux de la Maçonnerie Adonhiramite) imalo je iznimno snažan odjek kada ga je 1781. objavio u Parizu. Već 1785. godine (svega tri godine nakon objave prvoga dijela i u istoj godini kada je objavljen i drugi dio) tiskano je na francuskom jeziku čak i u Philadelphiji, Sjedinjene Države. Ovo je djelo ubrzo postalo kanonska referenca Adonhiramitskog obreda, a zajedno s njim i sam je obred doživio široko prihvaćanje i širenje u Europi. Posebno je postao glavnim obredom Velikog orijenta Luzitanije u Portugalu, odakle je prenesen i u portugalske kolonije u Africi, Aziji i Novome svijetu, uključujući Brazil.

Jean-Marie Ragon

U Francuskoj je Adonhiramitski obred, zajedno sa strukturom koju je predložio Veliki generalni kapitul Velikog orijenta Francuske, postao jednim od standarda tzv. ortodoksnog slobodnog zidarstva. Upravo će pod tim nazivom, Ortodoksno slobodno zidarstvo: nakon čega slijede okultno slobodno zidarstvo i hermetička inicijacija (Orthodoxie maçonnique: suivie de la Maçonnerie occulte et de l'initiation hermétique), objavljenim 1853., Jean-Marie Ragon (1781. – 1862.) iznijeti dvije značajne pogreške koje će se kasnije široko proširiti.

Prva Ragonova pogreška odnosi se na pogrešno pripisivanje autorstva djela Dragocjena zbirka adonhiramitskog slobodnog zidarstva barunu Théodore Henry de Tschoudyu. Ta je netočna atribucija kasnije često ponavljana, osobito u Portugalu i Brazilu, iako Tschoudy nije imao nikakve veze s Adonhiramitskim obredom. Njegovo djelo Plamteća zvijezda (L'Étoile flamboyante) postavilo je temelje zasebnog sustava, poznatog kao Red plamteće zvijezda, s izraženim alkemijskim obilježjima. Godine 1766. Tschoudy je, ponajprije teorijski, utemeljio taj red na predaji prema kojoj su se alkemijske tradicije prenosile od asketa drevne Tebaide preko kršćanskih viteških redova do slobodnog zidarstva. Tschoudy je preminuo 1769. godine, odnosno trinaest godina prije objave prvog dijela Dragocjene zbirke adonhiramitskog slobodnog zidarstva, što dodatno isključuje mogućnost njegova autorstva.

Druga Ragonova pogreška sastoji se u tvrdnji da se Adonhiramitski obred sastoji od samo 13 stupnjeva, pri čemu je stupanj "noahida" smatrao trinaestim. Ta je tvrdnja u suprotnosti s tradicijom i izvorima koji Adonhiramitski obred opisuju kao znatno opsežniji sustav stupnjeva.

Utjecaj na Škotski obred

Red slobodnog zidarstva poznat kao Drevni i prihvaćeni škotski obred često se, zbog svojega naziva, pogrešno smatra obredom škotskog podrijetla. Međutim, povijesna istraživanja upućuju na to da Škotski obred nije nastao u Škotskoj, nego u Parizu, oko 1758. godine. Povijesni izvori pokazuju da su rani prethodnici Škotskog obreda uključivali različite slobodnozidarske stupnjeve i obrede koji su u to vrijeme postojali u Europi. Među tim utjecajima posebno se ističe Adonhiramitski obred, koji se pojavio oko 1781. godine. Taj je obred sadržavao brojne stupnjeve koji će kasnije postati sastavni dijelovi Škotskog obreda. Adonhiramitski obred, sa svojim raznolikim skupom stupnjeva i rituala, pružio je važan temelj za razvoj Škotskog obreda. Uveo je niz simboličkih, ritualnih i organizacijskih elemenata koji su imali ključnu ulogu u oblikovanju Škotskog obreda u obliku kakav je danas poznat.

Širenje obreda

Adonhiramitski obred imao je značajnu ulogu u širenju sustava visokih stupnjeva slobodnog zidarstva iz Francuske, Njemačke i Skandinavije prema drugim dijelovima Europe i Latinskoj Americi tijekom druge polovice 19. stoljeća. U tom je razdoblju predstavljao jedan od glavnih kanala popularizacije dodatnih stupnjeva iznad stupnja majstora, pridonoseći razvoju i prihvaćanju složenijih inicijacijskih sustava. Obred je također posredovao okultne i pseudo-templarske koncepte unutar slobodnog zidarstva, koji su kasnije utjecali na oblikovanje pojedinih paramasonskih redova i sustava. Time je sudjelovao u širem procesu integracije ezoterijskih i simboličkih elemenata karakterističnih za europsku intelektualnu klimu 18. i 19. stoljeća.

Iako se danas više ne prakticira u širokim razmjerima, Adonhiramitski obred smatra se utjecajnim proizvodom europskog okultizma te važnim čimbenikom u razvoju kontinentalnog slobodnog zidarstva, osobito u kontekstu povijesti visokih stupnjeva. U suvremenom razdoblju Adonhiramitski obred i dalje se prakticira u Brazilu, Portugalu, Urugvaju i Francuskoj, uglavnom unutar ograničenog broja velikih loža i specijaliziranih tijela.

Veliki raskol 1973.

Godine 1973. u Adonhiramitskom obredu došlo je do velikog preokreta, često nazivanog "velikim raskolom". Te je godine trinaest velikih državnih orijenata napustilo središnju vlast Velikog orijenta Brazila. Za Veliki orijent Brazila to je značilo gubitak većine loža koje su prakticirale Adonhiramitski obred, kao i unutarnju podjelu unutar tijela poznatog kao Vrlo moćni i uzvišeni Veliki kapitul noahidskih vitezova za Brazil (Muito Poderoso e Sublime Grande Capítulo dos Cavaleiros Noaquitas para o Brasil), koje je moglo primati isključivo slobodne zidare povezane s Velikog orijenta Brazila. Kako bi se Adonhiramitski obred obnovio unutar Velikog orijenta Brazila i navedenog Velikog kapitula, postavilo se pitanje privlačenja članova iz drugih obreda. To je bio temeljni problem s kojim su se suočili preostali adonhiramitski slobodni zidari.

Iste godine, 1973., pod vodstvom slobodnog zidara Ayltona Menezesа, Vrlo moćni i uzvišeni Veliki kapitul noahidskih vitezova za Brazil promijenio je naziv u Ekselsiorsko vijeće adonhiramitskog slobodnog zidarstva (Excelso Conselho da Maçonaria Adonhiramita). Time je započeo proces institucionalne reorganizacije obreda. Međutim, kao ključan izazov ostala je potpuna reformulacija obreda, s ciljem da postane privlačniji slobodnozidarskoj populaciji koja je u velikoj mjeri bila formirana u okviru Drevnog i prihvaćenog škotskog obreda. Budući da je ovaj škotski obred navikavao svoje članove na sustav od 33 stupnja, procijenjeno je da obred s tek 13 (odnosno stvarno 12) stupnjeva neće imati dovoljno privlačnosti bez temeljite prilagodbe i proširenja strukture.

Struktura stupnjeva

Adonhiramitski obred sastoji se od ukupno 33 stupnja. Prva tri stupnja – učenik, pomoćnik i majstor – dodjeljuju se unutar tzv. plavih loža ili simboličkih loža. Preostalih trideset stupnjeva (od 4. do 33.), poznatih i kao visoki ili filozofski stupnjevi, predstavljaju proširenje i nadopunu prva tri.

• simbolička loža
  • 1° – učenik (Aprendiz)
  • 2° – pomoćnik (Companheiro)
  • 3° – majstor (Mestre)
• loža savršenstva (Loja de Perfeição)
  • 4° – tajni majstor (Mestre Secreto)
  • 5° – savršeni majstor (Mestre Perfeito)
  • 6° – starješina i sudac (Preboste e Juiz)
  • 7° – prvi izabrani ili izabrani devetorice (Primeiro Eleito ou Eleito dos Nove)
  • 8° – drugi izabrani ili izabrani iz Perignana (Segundo Eleito ou Eleito de Pérignan)
  • 9° – treći izabrani ili izabrani petnaestorice (Terceiro Eleito ou Eleito dos Quinze)
  • 10° – skotski učenik ili mali arhitekt (Aprendiz Escocês ou Pequeno Arquiteto)
  • 11° – škotski pomoćnik ili veliki majstor arhitekt (Companheiro Escocês ou Grão-Mestre Arquiteto)
  • 12° – škotski majstor ili Veliki majstor arhitekt (Mestre Escocês ou Grão-Mestre Arquiteto)
  • 13° – vitez kraljevskog luka (Cavaleiro do Arco Real)
  • 14° – veliki izabrani ili savršeni i uzvišeni zidar (Grande Eleito ou Perfeito e Sublime Maçom)
• Kapitel ružinog križa (Capítulo Rosacruz)
  • 15° – vitez istoka, mača ili orla (Cavaleiro do Oriente, da Espada ou da Águia)
  • 16° – princ Jeruzalema (Príncipe de Jerusalém)
  • 17° – vitez istoka i zapada (Cavaleiro do Oriente e do Ocidente)
  • 18° – vitez ružinog križa (Cavaleiro Rosacruz)
• kapitel noahidskih ili pruskih vitezova (Capítulo de Cavaleiros Noaquitas ou Prussiano)
  • 19° – veliki škotski ili uzvišeni pontifex (Grande Pontífice Escocês ou Sublime)
  • 20° – starješina regularnih loža ili doživotni majstor (Venerável Mestre de Lojas Regulares ou Mestre Ad Vitam)
  • 21° – noahidski vitez ili pruski vitez (Cavaleiro Noaquita ou Cavaleiro Prussiano)
• ilustrirani koncil vitezova Kadoša (Ilustre Conselho de Cavaleiros Kadosch)
  • 22° – vitez kraljevske sjekire ili princ Libanona (Cavaleiro do Real Machado ou Príncipe do Líbano)
  • 23° – poglavar Šatora sastanka (Chefe do Tabernáculo)
  • 24° – princ Šatora sastanka (Príncipe do Tabernáculo)
  • 25° – vitez brončane zmije (Cavaleiro da Serpente de Bronze)
  • 26° – princ milosrđa ili škotski trojstvenik (Príncipe da Misericórdia ou Escocês Trinitário)
  • 27° – veliki zapovjednik Hrama (Grande Comandante do Templo)
  • 28° – vitez Sunca ili prosvijećeni princ (Cavaleiro do Sol ou Príncipe Adepto)
  • 29° – vitez svetog Andrije (Cavaleiro de Santo André)
  • 30° – vitez kadoš (Cavaleiro Kadosch)
• ugledno bratstvo uzvišenih iniciranih (Insigne Sodalício dos Sublimes Iniciados)
  • 31° – uzvišeni inicirani i veliki preceptor (Sublime Iniciado e Grande Preceptor)
• ilustrirana i ugledna prelatura i opće sudstvo (Ilustre e Insigne Prelazia e Ouvidoria Geral)
  • 32° – prelat korektor i opći sudac (Prelado Corregedor e Ouvidor Geral)
• suverena patrijarhalna kongregacija (Soberana Congregação Patriarcal)
  • 33° – patrijarh generalni inspektor (Patriarca Inspetor Geral)

Ritual i simbolika

Adonhiramitski obred koristi slobodnozidarske alate, alegorijska putovanja i dramatizirane prikaze legendi kako bi prenosio etičke vrline i filozofske pouke. Obred se oslanja na biblijske poveznice te na elemente hebrejskog mističnog jezika. Središnja alegorija usmjerena je na potragu za tijelom Hiram Abiffa i tajnom riječju koja omogućuje njegovo oživljenje, čime se simbolički razrađuju teme gubitka, obnove i prijenosa znanja.

Među glavnim simbolima i motivima nalaze se trokuti, lijesovi, akacija, lubanje, bodeži, suze te Salomonov hram. Ovi simboli utjelovljuju pojmove poput vjernosti, prolaznosti života, etike, univerzalnosti i odnosa čovjeka s Bogom. Obred također integrira novozavjetnu simboliku povezanu s Isusom, izdajom i spasenjem, uklapajući je u solomonsku dramu kao prošireni simbolički okvir moralne i duhovne obnove.