Bot1: Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)

2026-08-19T09:28:52Z

Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)

Nova stranica

{{infookvir mjesečev krater ili more
| ime =
| slika = Purbach crater 4108 h1.jpg
| slika_opis = Snimka: [[Lunar Orbiter 4]]
| koordinate = {{coord|25.5|S|1.9|W|globe:moon_type:landmark|display=inline,title}}
| koordinate_ref =
| promjer = 118 km
| dubina = 3.0 km
| kolongituda = 3
| nastanak = [[Prednektarij]]<ref name="Wilhelms_et_al_1987"/>
| eponim = [[Georg von Peuerbach]], austrijski astronom
}}{{CSS image crop
| Image = PurbachCraterLOC.jpg
| bSize = 1000
| cWidth = 305
| cHeight = 400
| oTop = 0
| oLeft = 290
| Location = left
| Description = Područje oko kratera Purbach
| Link =
| Alt =
}}
'''Purbach''' je veliki [[Mjesečevi krateri|mjesečev]] [[udarni krater]] u surovom južnom gorju [[Mjesec]]a. Iskrivljeni krater [[Regiomontanus (krater)|Regiomontanus]] pričvršćen je za južni rub. Na sjeverozapadu je [[Thebit (krater)|Thebit]]<ref name="Webb_1962"/>, a odmah sjeveroistočno leži [[La Caille (krater)|La Caille]].

== Opis ==
Na [[Mjesečeva geološka kronologija|mjesečevoj geološkoj vremenskoj skali]], ovaj krater datira iz [[prednektarij]] skog razdoblja.<ref name="Wilhelms_et_al_1987"/> Vanjski zid Purbacha je jako istrošen, s najočuvanijim dijelom duž istočne i sjeveroistočne strane. Zajednički rub između Purbacha i Regiomontanusa je izrezan i hrapav. Zid je iskrivljen duž zapadnog ruba, dajući izgled dvostrukog ruba, s drugim rubom proširenim prema zapadu. Sjeverni zid je gotovo potpuno uništen, a donekle nepravilan Purbach G leži preko sjeverozapadnog ruba.
Dno kratera je relativno glatko u istočnoj polovici, s niskim nizom grebena i djelomičnim obrisom [[Palimpsest (astronomija)|palimpsesta]] odmah zapadno od središnje točke kratera. Ako je krater imao središnji vrh, on je ili uklonjen ili čini dio grebena na zapadu.

[[Datoteka:Lunar-x.jpg|mini|desno|300px|Mjesečev X]]
Nekoliko sati prije prve četvrtine, rub kratera doprinosi vizualnom fenomenu "[[Mjesečev X]] ", u kojem se oblik 'X' nakratko pojavljuje na Mjesečevoj [[Sumračnica|sumračnici]] dok sunčeva svjetlost baca pogled na vrhove zasjenjenih brda.<ref name="Chapman_2007"/>

== Imena ==
Purbach je nazvan po austrijskom astronomu iz 15. stoljeća, [[Georg von Peuerbach|Georgu von Peuerbachu]]. Poput mnogih kratera na bližoj strani Mjeseca, ime mu je (u latinskom obliku 'Purbachius') dao [[Giovanni Battista Riccioli|Giovanni Riccioli]], čiji je nomenklaturni sustav iz 1651. standardiziran. Raniji lunarni kartografi dali su ovom objektu različita imena: karta [[Michael van Langren|Michaela van Langrena]] iz 1645. naziva ga "Christierni IV Reg. Daniae", po danskom kralju [[Kristijan IV.|Kristijanu IV.]],<ref>Ewen A. Whitaker, ''Mapping and Naming the Moon'' (Cambridge University Press, 1999), p. 197.</ref> a [[Johannes Hevelius]] ga je grupirao s [[Walther (krater)|Waltherom]] i [[Regiomontanus (krater)|Regiomontanusom]] pod imenom "Mons Libanus", po [[Libanon (gorje)|gorju Libanon]].<ref>Ewen A. Whitaker, ''Mapping and Naming the Moon'' (Cambridge University Press, 1999), p. 205.</ref>

== Satelitski krateri ==
{{SatelitskiKrateri/uvod}}
[[Datoteka:Purbach + Regiomontanus + Werner - LROC - WAC.JPG|mini|desno|600px|Područje oko kratera Purbach, Regiomontanus i Werner]]
[[Datoteka:Luna_de_7_días_II.JPG|desno|mini|300px|Mjesečev terminator kod Purbacha i okolnih kratera, na Zemlji je to prva četvrtina.]]
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! scope="col" rowspan=2 | Purbach
! scope="col" colspan=2 | [[Selenografija|Selenografska]] ...
! scope="col" rowspan=2 | Promjer
|-
! scope="col" | širina
! scope="col" | dužina
|-
| A
| 26,1° J
| 1,9° Z
| 8 km
|-
| B
| 26,9° J
| 4,2° Z
| 16 km
|-
| C
| 27,7° J
| 4,6° Z
| 18 km
|-
| D
| 22,8° J
| 1,6° Z
| 12 km
|-
| E
| 21,7° J
| 0,7° Z
| 23 km
|-
| F
| 24,6° J
| 0,0° Z
| 9 km
|-
| G
| 23,9° J
| 2,8° Z
| 27 km
|-
| H
| 25,5° J
| 5,6° Z
| 29 km
|-
| J
| 27,5° J
| 3,9° Z
| 12 km
|-
| K.
| 25,2° J
| 4,6° Z
| 8 km
|-
| L
| 25,1° J
| 5,0° Z
| 17 km
|-
| M
| 24,8° J
| 4,4° Z
| 17 km
|-
|N
| 26,2° J
| 5,4° Z
| 7 km
|-
| O
| 24,7° J
| 3,8° Z
| 5 km
|-
| P
| 26,4° J
| 3,7° Z
| 5 km
|-
|Q
| 25,9° J
| 0,0° Z
| 4 km
|-
| R
| 26,5° J
| 3,2° Z
| 4 km
|-
| S
| 27,3° J
| 2,3° Z
| 9 km
|-
| T
| 24,6° J
| 0,9° Z
| 5 km
|-
| U
| 27,0° J
| 2,0° Z
| 15 km
|-
| V
| 26,7° J
| 0,3° Z
| 6 km
|-
|W
| 25,5° J
| 2,3° Z
| 20 km
|-
| X
| 25,4° J
| 1,1° Z
| 4 km
|-
| Y
| 25,8° J
| 6,8° Z
| 16 km
|}

== Izvori ==
Reprint: {{ISBN|978-0-486-20917-3}}</ref>

<ref name=Wilhelms_et_al_1987>{{cite book
| title=The geologic history of the Moon
| author1-link=Don Wilhelms | first1=Don E. | last1=Wilhelms
| first2=John F. | last2=McCauley | first3=Newell J. | last3=Trask
| series=[[USGS]] Professional Paper 1348
| publisher=U.S. Government Printing Office
| location=Washington | year=1987
| url=https://books.google.com/books?id=xDPMmyciGWwC&pg=PA149
| doi=10.3133/pp1348 }} Table 8.3.</ref>

<ref name=Chapman_2007>{{cite journal
| title=The Lunar X Files: a fleeting vision near the crater Werner
| first=David M. F. | last=Chapman
| journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada
| volume=101 | issue=2 | page=51 | date=April 2007
| bibcode=2007JRASC.101...51C
| url=https://opticscentral.com.au/blog/wp-content/uploads/2018/12/Lunar-X.pdf
| access-date=2026-06-11 }}</ref>
}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book
| last1 = Andersson
| first1 = L. E.
| last2 = Whitaker
| first2 = E. A.
| author-link2 = Ewen Whitaker
| date = 1982
| title = [[NASA]] Catalogue of Lunar Nomenclature
| publisher = NASA RP-1097
}}
* {{cite book
| last1 = Bussey
| first1 = B.
| author-link1 = Ben Bussey
| last2 = Spudis
| first2 = P.
| author-link2 = Paul Spudis
| date = 2004
| title = The Clementine Atlas of the Moon
| publisher = [[Cambridge University Press]]
| location = New York
| isbn = 978-0-521-81528-4
}}
* {{cite book
| last1 = Cocks
| first1 = Elijah E.
| last2 = Cocks
| first2 = Josiah C.
| date = 1995
| title = Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature
| publisher = Tudor Publishers
| isbn = 978-0-936389-27-1
| url = https://archive.org/details/isbn_9780936389271
}}
* {{cite web
| last = McDowell
| first = Jonathan
| date = July 15, 2007
| url = http://host.planet4589.org/astro/lunar/
| title = Lunar Nomenclature
| publisher = [[Jonathan's Space Report]]
| access-date = 2007-10-24
| archive-date = 2012-02-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120208141804/http://host.planet4589.org/astro/lunar/
| url-status = dead
}}
* {{cite journal| last1 = Menzel| first1 = D. H.| last2 = Minnaert| first2 = M.| last3 = Levin| first3 = B.| last4 = Dollfus| first4 = A.| last5 = Bell| first5 = B.| title = Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU| doi = 10.1007/BF00171763| journal = Space Science Reviews| volume = 12| issue = 2| pages = 136–186| year = 1971| bibcode = 1971SSRv...12..136M| s2cid = 122125855}}
* {{cite book
| first = Patrick
| last = Moore
| author-link = Patrick Moore
| date = 2001
| title = On the Moon
| publisher = [[Sterling Publishing Co]]
| isbn = 978-0-304-35469-6
| url = https://archive.org/details/patrickmooreonmo00patr
}}
* {{cite book
| first = Fred W.
| last = Price
| date = 1988
| title = The Moon Observer's Handbook
| publisher = Cambridge University Press
| isbn = 978-0-521-33500-3
}}
* {{cite book
| last = Rükl
| first = Antonín
| author-link = Antonín Rükl
| date = 1990
| title = Atlas of the Moon
| publisher = [[Kalmbach Books]]
| isbn = 978-0-913135-17-4
}}
* {{cite book
| first = Ewen A.
| last = Whitaker
| author-link = Ewen Whitaker
| date = 1999
| title = Mapping and Naming the Moon
| publisher = Cambridge University Press
| isbn = 978-0-521-62248-6
}}
* {{cite book
| first = Peter T.
| last = Wlasuk
| date = 2000
| title = Observing the Moon
| publisher = Springer
| isbn = 978-1-85233-193-1
}}
{{refend}}

== Vanjske poveznice ==
{{Commonscat-inline|}}
* {{cite web| last1=Nemiroff | first1= Robert |author-link1 = Robert J. Nemiroff |last2= Bonnell |first2= Jerry | date =
2016-12-10 | url = https://apod.nasa.gov/apod/ap161210.html | title = The Lunar X | publisher = Astronomy Photo of the Day (APOD) }}

[[Kategorija:Krateri na Mjesecu]]

Purbach (krater) - Povijest promjena

Bot1: Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)