https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=PeroksidiPeroksidi - Povijest promjena2026-09-04T12:15:18ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Peroksidi&diff=38470&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-08-19T23:16:01Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Peroksidi'''-->'''Peroksidi''' (per- +oksidi) su kemijski spojevi koji sadrže [[kisik]] sa stupnjem oksidacije -1. U molekuli imaju par međusobno spojenih kisikovih atoma (-O-O-), tako da im je opća formula R<sub>2</sub>O<sub>2</sub>, gdje R može biti vodik, jednovalentan [[Metali|metalni]] element ili organske atomske skupine. Npr. natrijevu peroksidu (Na2O2) je struktur Na-O-O-Na.<br /><br />
Peroksidi lako gube jedan kisikov atom i prelaze u obične [[Oksidi|okside]], pa su zbog toga jaka oksidacijska sredstva. Poznati su peroksidi svih [[Alkalni metali|alkalnih]] i [[Zemnoalkalni metali|zemnoalkalnih metala]] (tj. elemenata I. A i II. A skupine).<br />
<br />
''Organski peroksidi'' lako se raspadaju u radikale, pa služe kao katalizatori radikalske [[Polimerizacija|polimerizacije]]. Neki organski peroksidi, npr. ''metil-hidroperoksid'' (CH<sub>3</sub>OOH) ili ''etil-hidroperoksid'' (C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>OOH), vrlo su osjetljivi [[eksploziv]]i. Stabilnost organskih peroksida povećava se s porastom njihove molekularne mase.<br />
<br />
'''[[Superoksidi]]''' (super- + oksidi) su kemijski spojevi koji sadrže [[kisik]] sa stupnjem oksidacije -1/2. Tvore ih teži alkalijski elementi ([[Kalij|K]], [[Rubidij|Rb]] i [[Cezij|Cs]]). Najpoznatiji je kalijev superoksid (KO<sub>2</sub>). U stranoj literaturi nazivaju se i ''hiperoksidima''. Poznato je i drugo značenje ''superoksida''; da je to stari naziv za ''perokside''.<br />
<br />
==Važniji peroksidi metala==<br />
<br />
*'''[[Natrij]]ev peroksid''' (Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) je žutobijela masa koja nastaje zagrijavanjem alkalijskog metala natrija na zraku. Upotrebljava se kao jako oksidacijsko sredstvo (oksidans), kao izvor kisika u maskama za disanje, te za bijeljenje tkanina, ali u razrijeđenoj soluciji.<br />
:Natrijev peroksid oslobađa kisik i toplinu na dodir s vodom. Mala količina čistoga na vlažnoj krpi ili vlažnome papiru se zapali nakon nekog vremena, što je znak jakoga oksidansa. U dodiru s nekim metalima u prahu izaziva samozapaljenje smjese.<br />
<br />
*'''[[Barijev peroksid]]''' (BaO<sub>2</sub>) je peroksid zemnoalkalijskog metala [[barij]]a, koji se dobiva zagrijavanjem elementarnog barija s [[kisik]]om kod tlaka od 0,3 [[Paskal|MPa]]. Upotrebljava se za dobivanje razrijeđenih otopina vodikovog peroksida, kao nosilac kisika za paljenje zapaljivih masa te za proizvodnju [[Pirotehnika|pirotehničkih sredstava]], te kao [[katalizator]] pri započinjanju [[Aluminotermija|aluminotermijskih reakcija]], kod spajanja tračnica.<br />
<br />
==Važniji peroksidi halogenih elemenata==<br />
{{Glavni|Vodikov peroksid}}<br />
<br />
*'''[[Vodikov peroksid]]''' (H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) bezbojna je [[tekućina]] koja se vrlo lako raspada, a nečistoće, prašina i svjetlost ubrzavaju raspadanje. Struktura mu je H-O-O-H. Zbog toga se mora čuvati u tamnim bocama s dodatkom [[Fosforna kiselina|Fosfatne kiseline]], [[mokraćna kiselina|mokraćne]] ili [[barbituratna kiselina|barbituratne]] [[kiseline]] koji inhibiraju utjecaj [[katalizator]]a. S [[voda|vodom]] se miješa u svim omjerima, lako otpušta kisik pa djeluje kao jaki [[oksidans]]. Na tržište dolazi kao 3% ili 30% vodena otopina. Upotrebljava se kao sredstvo za izbjeljivanje, [[oksidacija|oksidaciju]] i [[dezinfekcija|dezinfekciju]] u [[kirurgija|kirurgiji]]. Također se koristi i u podmornicama za proizvodnju zraka (kisika), ali u većim koncentracijama.<br />
<br />
== Ostali peroksidi ==<br />
* [[Benzoilperoksid]] koristi se u liječenju [[akne|akni]].<br />
<br />
== Nomenklatura ==<br />
Po redoslijedu opadajućeg prioriteta pri odabiru i imenovanju glavne karakteristične skupine, peroksidi su dvadeset i prvi po redu razredni spojevi (zatim redom [[disulfidi]], [[diselenidi]] i [[diteluridi]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20070625164600/http://eskola.chem.pmf.hr/odgovori/odgovor.php3?sif=3559 E-škola], odgovorio: Tomislav Portada, PMF, arhivirano 25. lipnja 2007.</ref><br />
<br />
==Izvori==<br />
<br />
* Hrvatska enciklopedija, Broj 10 (Sl-To), str. 347.. Za izdavača: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb 2000.g. {{ISBN|978-953-6036-40-0}}<br />
* Hrvatska enciklopedija, Broj 8 (O-Pre), str. 399.. Za izdavača: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb 2000.g. {{ISBN|953-6036-38-X}}<br />
<br />
[[Kategorija:Kemijski spojevi]]</div>WikiSysop