WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Cite book +{{Citiranje knjige)

2022-01-02T19:09:16Z

Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Cite book +{{Citiranje knjige)

←Starija inačica		Inačica od 2. siječanj 2022. u 19:09
Redak 13:		Redak 13:

	==CNO I niz==		==CNO I niz==
	Glavna reakcija kod CNO niza je: <sub>6</sub><sup>12</sup>C -> <sub>7</sub><sup>13</sup>N -> <sub>6</sub><sup>13</sup>C -> <sub>7</sub><sup>14</sup>N -> <sub>8</sub><sup>15</sup>O -> <sub>7</sub><sup>15</sup>N -> <sub>6</sub><sup>12</sup>C <ref name="Krane">{{~~Cite book~~ \|title=Introductory Nuclear Physics \|author=Kenneth S. Krane \|publisher=John Wiley & Sons \|city=New York \|year=1988 \|page=537 \|isbn=0-471-80553-X}}</ref>		Glavna reakcija kod CNO niza je: <sub>6</sub><sup>12</sup>C -> <sub>7</sub><sup>13</sup>N -> <sub>6</sub><sup>13</sup>C -> <sub>7</sub><sup>14</sup>N -> <sub>8</sub><sup>15</sup>O -> <sub>7</sub><sup>15</sup>N -> <sub>6</sub><sup>12</sup>C <ref name="Krane">{{Citiranje knjige \|title=Introductory Nuclear Physics \|author=Kenneth S. Krane \|publisher=John Wiley & Sons \|city=New York \|year=1988 \|page=537 \|isbn=0-471-80553-X}}</ref>

	<sub>6</sub><sup>12</sup>C + <sub>1</sub><sup>1</sup>H -> <sub>7</sub><sup>13</sup>N + y + 1,95 MeV		<sub>6</sub><sup>12</sup>C + <sub>1</sub><sup>1</sup>H -> <sub>7</sub><sup>13</sup>N + y + 1,95 MeV

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-09-27T01:09:14Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

[[Datoteka:CNO Cycle.svg|mini|desno|300px|Prikaz CNO I niza]]
'''Niz [[ugljik]] – [[dušik]] – [[kisik]]''' ili CNO niz je jedan od dvije reakcije [[nuklearna fuzija|nuklearne fuzije]], kojim [[zvijezda|zvijezde]] pretvaraju [[vodik]] u [[helij]], a drugi je [[Niz proton-proton|niz proton – proton]]. Razlika je kod CNO niza da je kod te nuklearne fuzije potreban [[katalizator]]. Teorija tvrdi da su to procesi koji prevladavaju kod zvijezda koji su veće barem 30 % od našeg [[Sunce|Sunca]]. Razlika je u početnim temperaturama, tako za početak p-p niza treba [[temperatura]] od 4 000 000 K, dok za CNO niz treba za početak oko 13 000 000 K. Kod CNO niza izlazna energija puno brže raste s povećanjem temperature i kod temperature 17 000 000 K taj proces prevladava u većim zvijezdama od Sunca.<ref>{{cite journal
| arxiv=0906.4812
| author=Schuler, Simon C.; King, Jeremy R.; The, Lih-Sin
| title=Stellar Nucleosynthesis in the Hyades Open Cluster
| journal=the Astrophysical Journal
| volume=701 | issue=1 | pages=837–849
| year=2009 | month=August
| page=6
| doi=10.1088/0004-637X/701/1/837 }}</ref> Sunce ima temperaturu u jezgri oko 15 700 000 K i samo 1,7 % helija se dobije s CNO nizom.

Kod CNO niza, četiri protona (jezgre vodika) se spajaju, koristeći izotope ugljika, dušika i kisika, stvaraju [[Alfa-čestica|alfa-čestice]], dva [[pozitron]]a i dva [[neutrino|neutrina]]. Pozitroni će odmah nestati reagirajući S [[elektron]]ima, oslobađajuci energiju u obliku [[Gama-čestica|gama-čestica]]. Neutrina koji pobjegnu odmah, odnose i dio energije. Izotopi ugljika, dušika i kisika služe kao katalizatori za veliki broj procesa. <ref>{{Cite journal |first=C. F. |last=von Weizsäcker |authorlink=[[Carl Friedrich von Weizsäcker]] |title=Über Elementumwandlungen in Innern der Sterne II (''Element Transformation Inside Stars, II'') |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=39 |year=1938 |pages=633–46}}</ref> <ref>{{cite journal |journal=Physical Review |volume=55 |issue=5 |pages=434–56 |year=1939 |last=Bethe |first=H. A. |authorlink=Hans Bethe |title=Energy Production in Stars |doi=10.1103/PhysRev.55.434 |url=http://prola.aps.org/abstract/PR/v55/i5/p434_1}}</ref>

==CNO I niz==
Glavna reakcija kod CNO niza je: 612C -> 713N -> 613C -> 714N -> 815O -> 715N -> 612C <ref name="Krane">{{Cite book |title=Introductory Nuclear Physics |author=Kenneth S. Krane |publisher=John Wiley & Sons |city=New York |year=1988 |page=537 |isbn=0-471-80553-X}}</ref>

612C + 11H -> 713N + y + 1,95 MeV

713N -> 613C + e+ + ve + 2,22 MeV

613C + 11H -> 714N + y + 7,54 MeV

714N + 11H -> 815O + y + 7,35 MeV

815O -> 715N + e+ + ve + 2,75 MeV

715N + 11H -> 612C + 24He + 4,96 MeV

gdje jezgra ugljika-12 koja se koristi u prvoj reakciji, obnavlja se u zadnjoj reakciji.

==CNO II niz==
To je jako mali put reakcije koji se dešava u [[Sunčeva jezgra|Sunčevoj jezgri]], samo oko 0,04 %, i konačna reakcija ne stvara ugljik-12 i alfa-čestice, već se stvara kisik-16 i foton: 715N -> 816O -> 817F -> 817O -> 714N -> 815O -> 715N

715N + 11H -> 816O + y + 12,13 MeV

816O + 11H -> 917F + y + 0,60 MeV

917F -> 817O + e+ + ve + 2,76 MeV

817O + 11H -> 714N + 24He + 1,19 MeV

714N + 11H -> 815O + y + 7,35 MeV

815O -> 715N + e+ + ve + 2,75 MeV

Kao što ugljik, dušik i kisik su uključeni u glavni put, ovdje se pojavljuje [[fluor]], na sporednom putu i služi samo kao katalizator, ne skupljajući se u zvijezdi.

==OF niz==
Ovaj put je značajan samo za masivne zvijezde. Reakcija počinje kada CNO II niz stvara: 817O -> 918F -> 818O -> 919F -> 816O -> 917F -> 817O

817O + 11H -> 918F + y + 5,61 MeV

918F -> 818O + e+ + ve + 1,656 MeV

818O + 11H -> 919F + y + 7,994 MeV

919F + 11H -> 816O + 24He + 8,114 MeV

816O + 11H -> 917F + y + 0,60 MeV

917F -> 817O + e+ + ve + 2,76 MeV

Treba primijetiti da svi ciklusi daju iste rezultate:

4 x 11H -> 24He + 2 x e+ + 2 x ve + 3 x y + 26,8 MeV

==Upotreba u astronomiji==
Kod zvjezdane evolucije udio pojedinih jezgri ugljika, dušika i kisika se mijenja. Kada je ta vrsta nuklearne fuzije u ravnoteži, udio ugljika-12/ugljika-13 je 3,5, a dušik-14 postaje najzastupljeniji s obzirom na početne uvjete. Za vrijeme zvjezdane evolucije, [[Konvekcija|konvektivno]] mješanje donosi material iz CNO niza prema površini, mjenjajući sastav zvijezde. Kod [[Crveni div|crvenog diva]] je primjećeno manji udio ugljika-12/ugljika-13 i ugljika-12/dušika -14 u odnosu na glavni niz zvijezda. Prisustvo ugljika, dušika i kisika je primjećeno u vanjskim dijelovima zvijezdi koje imaju do 150 masa Sunca.

== Izvori ==
{{izvori|3}}

[[Kategorija:Astronomija]]
[[Kategorija:Sunce]]

Niz ugljik-dušik-kisik - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Cite book +{{Citiranje knjige)

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica