WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-09-22T00:23:06Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Paravojna organizacija
| ime = Kačaci
| logotip =
| aktivnost =
| vođa =
| motivi = oslobođenja teritorija SHS od srpske vlasti
| područje = [[Kosovo]], [[Makedonija]]
| ideologija = albanski nacionalizam
| aktivnosti =
| napadi =
| status =
| članstvo =
| političko krilo =
}}
[[Image:Azem Galica and Shota Galica.jpg|thumb|150px|[[Azem Galica]] i [[Šota Galica]], vođe kačaka iz [[Drenica|Drenice]].]]
'''Kačaci''' su bili albanski pobunjenici koji su se borili protiv uspostavljanja [[Srbija|srpske]] vlasti na teritorijima pretežno naseljenim [[Albanci]]ma.<ref>M. Obradović, Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918-1941), str. 38, Priština 1981.</ref> U [[Kraljevina SHS|Kraljevini SHS]] kačački pokret je bujao u periodu [[1918.]]–[[1924.]] godine. [[1920.]] je preko 10.000 kačaka bilo na planinama Kosova.<ref name="Novaković"/> Nakon [[1924.]] gerilski pokret kačaka je krvavo ugušen.

Najčuveniji kačaci na Kosovu bili su [[Azem Galica|Azem Bejta Galica]] i njegova žena [[Šota Galica]], iz okoline [[Drenica|Drenice]], koji su za albansko stanovništvo Kosova postali junaci u borbi protiv državnog terora.<ref name="Imami"/>

== Povijest ==

Pokret albanskih kačaka je započeo početkom [[20. stoljeće|20. stoljeć]]a [[Borba za neovisnost Albanije|borbu za neovisnost Albanije]], protiv turske vlasti. Turska riječ '''kačak''' (''kaçak'') označavala je odmetnika od vlasti, [[hajduk]]a, u desetljećima pred propast [[Otomansko carstvo|Otomanskog carstva]].

Kada je [[Vojska Kraljevine Srbije|srpska vojska]] krenula u rat protiv [[Otomansko carstvo|Otomanskog carstva]] i započela zauzimanje Kosova u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu]] [[1912.]] godine, susrela se sa žestokim otporom albanskog stanovništva<ref name="Lav Trocki">[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/otpor_okupaciji_i_modernizaciji.26.html?news_id=105029 Lav Trocki, Otpor okupaciji i modernizaciji]</ref>, organiranim u [[četa|čete]] kačaka, koje je predvodio [[Azem Galica]].<ref name="Rečnik Kosova">[http://books.google.com/books?id=Fnbw1wsacSAC&pg=PA63&lpg=PA63&dq=Azem+Galica&source=bl&ots=vyH5iqFmY_&sig=aSR2Xzx_fCgKDzPFHUCxtPWLw4I&hl=en&ei=xqtUSuCYIKbInAPKr6UF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=47 ''Galica Azem'', Historical dictionary of Kosova]</ref> Kada su u Prvom svjetskom ratu [[Austro-Ugarska]] i [[Bugarska]] porazile srpsku vojsku i zauzele Kosovo, Azem Galica je sa kačacima nastavio oružani otpor protiv okupatora.<ref name="Rečnik Kosova"/> On je s nekoliko stotina kačaka primorao na predaju jednu austrijsku pukovniju, između Mitrovice i Peći [[1918.]] Nešto kasnije je stigao i [[Kosta Pećanac]] i njih dvojica su se tom prilikom pobratimili i 12. listopada 1918. zajedno oslobodili Peć.<ref name="Imami">[http://www.rastko.rs/rastko/delo/11114 Petrit Imami, Srbi i Albanci kroz vekove]</ref>

Po završetku rata [[1918.]] godine, Kosovo je ušlo u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Iste godine osnovan je ''Komitet narodne odbrane Kosova'', poznatiji kao [[Kosovski komitet]], koji se borio za izdvajanje teritorija naseljenih Albancima (Kosova, Metohije, zapadne Makedonije i dijelova [[Sandžak]]a) iz novoformirane [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] i za njihovo pripajanje Albaniji.<ref name="Antonić">[http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=73e8a192-bda1-4f3f-b8cf-b0dfdf40f641&articleId=3d26c45f-4a66-4fed-8b20-afc37354a461 Goran Antonić, Kosovski komitet i Kraljevina SHS u svetlu jugoslovenskih izvora 1918–1920]</ref> Ideje Kosovskog komiteta imale su velikog uticaja na kačake. Kačaci su se ubrzo pobunili i protiv Kraljevine SHS. Akcija za njihovo razoružanje otpočela je 8. studenoga 1918. godine. Tada se štab „akcionog odreda za likvidaciju kačaka“ nalazio u gradu [[Istok (Kosovo)|Istok]], u Metohiji. Tada se po planinama bilo odmetnulo oko 10 tisuća Albanaca. Njih je bilo svuda po šumama, i nekoliko godina su imali stvarnu vlast po selima.<ref name="Imami"/>

Vlast je protiv kačaka provodila najstrože mjere: imanja odmetnika su oduzimana i dijeljena srpskim kolonistima ili ponekad spaljivana, njihove porodice su internirane u posebne logore, kažnjavana su čitava sela ako su pomagala kačake ili čak samo ako se na njihovom području vodila borba s kačacima. Sela iz kojih je pružan otpor osvajana su združenim djelovanjem vojske i žandarmerije, uz razorna topnička djelovanja.<ref>M. Obradović, Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918-1941), str. 107-108, Priština 1981.</ref>

{{citat|Srpska vlast nastoji da predstavi albanske kačake kao pljačkaše i da ih stavi van zakona. Svaki vladin službenik i svaki srpski fašista ima pravo da ih ubije. Kačaci u stvari nisu uopšte pljačkaši, već dobri albanski gerilci. Oni su ljudi koji su žrtvovali sve, svoje kuće, imanje i dobra, i otišli u planine, osnovali gerilske odrede i bore se protiv nedela i divljaštva srpske vojske i policije.<ref name="Novaković">[http://www.kosova.com/arkivi1997/expuls/dok5.htm Kosta Novaković, Kolonizacija i srbizacija Kosova]</ref>|[[Kosta Novaković]]}}

Beogradske [[Radničke novine]] su 19. kolovoza 1920. pisale da vlada tendenciozno piše o kačacima i „pušta kroz listove fabrikovane telegrame o arnautskim napadima koji će se tek dogoditi“. Razlog tome vide u težnjama za [[Srpsko osvajanje Albanije|osvajanjem Albanije]]: „[[Pogradec]], na južnoj obali Ohridskog jezera, bio je i prije i sada prvi cilj naših osvajača, a krajnji cilj je osvajanje sjeverne Albanije do [[Škumba|Škumbe]]“. [[Komunistička partija Jugoslavije]] je izjavljivala "[[solidarnost]] revolucionarnih radnika i seljaka ostalih nacija Jugoslavije, a prije svega Srbije, s Albanskim nacionalno-revolucionarnim pokretom u licu Kosovskog komiteta i poziva radničku klasu da svestrano pomažu borbu raskomadanog i ugnjetenog albanskog naroda za neovisnu i ujedinjenu Albaniju".<ref>Istorijski arhiv KPJ II. Kongresi i zemaljske konferencije KPJ 1919-1937 (str. 163), Beograd 1950.</ref>

[[Image:Kacak chpoint.jpg|thumb|200px|Pobunjeni albanski kačaci početkom 1920-ih kontroliraju put na Kosovu.]]

[[1920.]] je izbila velika "lapska buna", koja je brutalno ugušena u naseljima Prapaštica, Knjina, Kabaš, Jablanica i Ariljača.<ref>M. Obradović, Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918-1941), str. 135, 145-146, Priština 1981.</ref> Kačaci su u oblasti [[Drenica|Drenice]] (u selu [[Junik]]) uspjeli oformiti tzv. [[Neutralna zona Junik|Neutralnu zonu]], koja je trajala između [[1921.]] i [[1923.]] godine.<ref name="Rečnik Kosova"/> Ovu „oslobođenu“ oblast su neformalno nazivali Mala Albanija (alb. ''Arbëria e Vogel'').<ref>[http://www.albaniapress.com/lajme/9307/AZEM-BEJTE-GALICA-Kryekomandant-i-Cetave-Clirimtare-Shqiptare-1912-1924.html AZEM BEJTË GALICA]</ref> Vlast je morala sa njima, u više navrata sklapati primirja. Ministarstvo unutarnjih poslova je 10. ožujka 1921. objavilo amnestiju svih odmetnika koji se budu predali. Nadahnuti strahom koji je u Srbiji zavladao od mogućeg upada kačaka, dva mlada sineasta Boško Tokin i Dragan Aleksić zamislili su nijemu filmsku komediju „''Kačaci u Topčideru''“, čije je snimanje započeto 1923., ali nikada nije završeno.<ref name="Imami"/> [[1923.]] godine je [[Nikola Pašić]] ponovo privremeno amnestirao kačake, pa je zahvaljujući njima [[Narodna radikalna stranka]] pobijedila na tadašnjim izborima na Kosovu.<ref name="Imami"/> Za uzvrat su Azemu Bejti dodijeljena tri sela da u njima brine o javnome redu. Vlast mu je obnovila i kuću (kulu), koja mu je prethodno srušena granatiranjem.<ref name="Imami"/> Međutim, to nije dugo trajalo.

Krajem rujna [[1924.]] godine [[Kraljevska jugoslavenska vojska]] je u velikoj akciji uz opsežnu upotrebu artiljerije razbila većinu kačačkih odreda i likvidirala njihove vođe.<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/11/22/srpski/F03112102.shtml Suradnja kačaka i VMRO - a]</ref> Azem Galica je u ovoj borbi smrtno ranjen i ubrzo je preminuo u obližnjoj [[pećina|pećini]], koja se danas zove Pećina Azema Galice.<ref>[http://www.aragonit-speleo.org/en/azembejta Azem Galica Cave]</ref> Njegova žena je i nakon njegove smrti nastavila se boriti, preuzevši vodstvo nad suprugovim četama.

== Poznati kačaci ==
* [[Isa Boljetinac]]
* [[Azem Galica]]
* [[Šota Galica]]
* [[Bajram Curi]]
* [[Çerçiz Topulli]]

== Izvori ==
{{Izvori|2}}

== Vidi još ==
* [[Kosovski komitet]]
* [[Srpsko-albanski sukob]]
* [[Oslobodilačka vojska Kosova]]

== Literatura ==
* Pavle Jovićević i Mita Miljković, ''Borba pećkih komunista između dva rata (1918-1941)'', Beograd, 1981.
* Petrit Imami, ''Srbi i Albanci kroz vekove'', Samizdat B92, Beograd 1998.

[[Kategorija:Povijest Jugoslavije]]
[[Kategorija:Povijest Albanije]]
[[Kategorija:Povijest Kosova]]

Kačaci - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica