WikiSysop: brisanje nepotrebnog teksta

2022-03-07T05:49:05Z

brisanje nepotrebnog teksta

←Starija inačica		Inačica od 7. ožujak 2022. u 05:49
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Hidraulički ležaj'''-->~~[[Datoteka:Hydrodynamic-Bearing-Demonstration-Rig-2003 01450.jpg\|mini\|desno\|300px\|Oprema koja pokazuje način rada hidrodinamičkih ležaja]]		[[Datoteka:Hydrodynamic-Bearing-Demonstration-Rig-2003 01450.jpg\|mini\|desno\|300px\|Oprema koja pokazuje način rada hidrodinamičkih ležaja]]
	[[Datoteka:Hydrostatic bearing diagram.svg\|mini\|desno\|300px\|Hidrostatski ležaji imaju dvije bliske površine, između kojih je fluid pod tlakom, a prolazi kroz mali otvor u sredini]]		[[Datoteka:Hydrostatic bearing diagram.svg\|mini\|desno\|300px\|Hidrostatski ležaji imaju dvije bliske površine, između kojih je fluid pod tlakom, a prolazi kroz mali otvor u sredini]]
	[[Datoteka:Foilbearing.jpg\|mini\|desno\|300px\|Zračni ležaj za [[Mlazni motor\|mlazne motore]] zrakoplova]]		[[Datoteka:Foilbearing.jpg\|mini\|desno\|300px\|Zračni ležaj za [[Mlazni motor\|mlazne motore]] zrakoplova]]

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-09-28T06:54:31Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

[[Datoteka:Hydrodynamic-Bearing-Demonstration-Rig-2003 01450.jpg|mini|desno|300px|Oprema koja pokazuje način rada hidrodinamičkih ležaja]]
[[Datoteka:Hydrostatic bearing diagram.svg|mini|desno|300px|Hidrostatski ležaji imaju dvije bliske površine, između kojih je fluid pod tlakom, a prolazi kroz mali otvor u sredini]]
[[Datoteka:Foilbearing.jpg|mini|desno|300px|Zračni ležaj za [[Mlazni motor|mlazne motore]] zrakoplova]]
[[Datoteka:S vs kaplan schnitt 1 zoom.jpg|mini|desno|280px|Hidraulički ležaji se koriste i kod [[Kaplanova turbina|Kaplanove turbine]] (uz odobrenje Voith-Siemensa)]]
'''Hidraulički ležaj''' je [[ležaj]] čija se nosivost isključivo zasniva na tankom sloju [[Tekućine|tekućine]] ([[ulja]]) ili [[plin]]a, odnosno [[fluid]]a. Oni su mogu podijeliti na hidrostatske i hidrodinamičke ležaje.

'''Hidrostatski ležaji''' imaju vanjsku [[Sisaljka|pumpu]], koja vrši [[tlak]] na fluid, a to je obično ulje, voda ili [[zrak]]. '''Hidrodinamički ležaji''' se zasnivaju na velikoj [[brzina|brzini]] kraja osovine, koja sama stvara tlak fluida između dvije metalne površine.

Hidraulički ležaji se upotrebljavaju za velika opterećenja, velike brzine i primjenu gdje je potrebna visoka preciznost, gdje bi obični kuglični ležaji imali puno kraći vijek trajanja, stvarali buku i [[vibracije]]. Tako na primjer, ležaji za pogonski [[elektromotor]] [[Tvrdi disk|tvrdog diska]], kod [[Računalo|računala]] ili kompjutera, su hidraulički ležaji, puno tiši i jeftiniji od kugličnih ležaja. <ref> [http://www.riteh.uniri.hr/zav_katd_sluz/zvd_kons_stroj/nas/Elementistrojeva2/Download/Lezajevi.pdf] "Elementi strojeva II", Tehnički fakultet Rijeka, 2009.</ref>

==Način rada==
Hidrostatski ležaji imaju vanjsku pumpu koja tlači ulje između dviju kliznih površina, koje zatim otječe van. Pravilnom konstrukcijom (odgovarajućim dimenzijama prstena i recesa) može se postići da i pri pokretanju i pri zaustavljanju ležaj radi s tekućim [[Trenje|trenjem]].

Hidrostatski ležaji između dvije vrlo bliske površine potpuno su odvojene sa mazivom. Debljina maziva mora preći hrapavost dviju površina, a mjeri se u [[Metar|mikrometrima]]. Samim time nema dodira između metalnih površina.

===Maziva===
Svojstvo maziva je da na metalnim površinama stvara zaštitni sloj. Za njih je vrlo bitno svojstvo [[viskoznost]]i, što je u stvari unutrašnje trenje u tekućinama i plinovima. Prema Newtonovom zakonu, viskoznost je ovisna o veličini površine tekućine, brzini pomicanja slojeva tekućine i udaljenosti slojeva.

Proračun hidrauličkih ležaja se zasniva Reynoldsovoj diferencijalnoj jednadžbi za hidrodinamičko podmazivanje i Newtonova teorija za smično naprezanje kod laminarnog strujanja. Proračun se sastoji od:
*određivanje debljine uljnog filma
*koeficijenta trenja
*toplinske bilance
*odabira ulja

Ulja mogu biti:
*mineralna ulja koja su najraširenija i dobivaju se iz sirove [[Nafta|nafte]] i [[Kameni ugljen|kamenog ugljena]]. Mogu biti čista, kako se dobiju preradom, ili rafinirana, koja se naknadno obraduju dodavanjem raznih aditiva
*sintetska ulja, koja se sastoje uglavnom od poliestera. Vrlo su stabilna, ali su dva do tri puta skuplja od mineralnih ulja
*organska ulja mogu biti biljnog ili životonjskog porijekla, kao što su ricinusovo ulje, repičino ili koštano. Nisu stabilna, podložna su [[Oksidacija|oksidaciji]]. Imaju dobru mazivost, pa se koriste kao dodaci za mineralna ulja.

==Prednosti i nedostaci hidrauličkih ležaja==

===Prednosti===
Prednosti su:
*relativno jednostavne konstrukcije i izrade
*uljni film ima veliku površinu, zbog čega prigušuju vibracije i udarce
*neosjetljivi na nečistoće u ulju
*omugućuju veliki raspon zračnosti
*kod većih promjera jeftiniji su od valjnih ležaja
*konstruktivno se lako prilagode stroju

===Nedostaci===
Nedostaci su:
*kod malih brzina pri pokretanju imaju velik koeficijent trenja
*vrlo su osjetljivi na nedostatak ulja
*konstrukcije s vertikalnim vratilom su složenije nego li kod valjnih ležaja <ref> [http://www.riteh.uniri.hr/zav_katd_sluz/zav_meh_flu_rac_inz/nas/rez_flu/Vodne_turbine.pdf] "Vodne turbine" dr.sc. Zoran Čarija, Tehnički fakultet Rijeka, 2010.</ref>

==Primjena==
Posebno je značajna primjena kod [[vodna turbina|vodnih turbina]], koje su se do primjene hidrauličkih ležaja gradile samo do snage od 2 [[vat|MW]], a danas se grade do 750 MW. Primjena hidrauličkih ležaja omogućila je gradnju velikih [[brod]]ova s jednim pogonskim sklopom, dok su se nekada [[Putnički brod|putnički brodovi]] gradili i s četiri pogonska sklopa. <ref> [http://www.fer.hr/_download/repository/Elektrane_03.pdf] "Vrste hidrauličkih turbina" prof.dr.sc. Sejid Tešnjak, prof.dr.sc. Davor Grgić, prof.dr.sc. Igor Kuzle, Fakultet elektrotehnike i računarstva Zagreb, 2010.</ref>

==Povijest==
Prve hidrodinamičke ležaje su otkrili Anthony Michell iz [[Australija|Australije]] i Albert Kingsbury iz [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], skoro istovremeno i neovisno jedan od drugog. Ugrađeni su u [[Hidroelektrana|Hidroelektranu]] Holtwood 1912., noseći vodnu turbinu i [[električni generator]] (oko 205 [[tona]]). Interesantno je da su ti ležaji i dan danas u upotrebi.

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija: Tehnologija]]
[[Kategorija: Strojarstvo]]
[[Kategorija: Hidroelektrane]]

Hidraulički ležaj - Povijest promjena

WikiSysop: brisanje nepotrebnog teksta

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica