https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=Arhimedov_vijakArhimedov vijak - Povijest promjena2026-07-18T23:54:53ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Arhimedov_vijak&diff=506906&oldid=prevWikiSysop: bnz2022-05-07T10:10:20Z<p>bnz</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="hr">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Starija inačica</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Inačica od 7. svibanj 2022. u 10:10</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Redak 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Redak 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><!--'''Arhimedov vijak'''--></del>[[datoteka:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|mini|desno|Način rada Arhimedovog vijka.]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[datoteka:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|mini|desno|Način rada Arhimedovog vijka.]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[datoteka:Arhimedov vijak 1.jpg|mini|200px|lijevo|Arhimedov vijak.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[datoteka:Arhimedov vijak 1.jpg|mini|200px|lijevo|Arhimedov vijak.]]</div></td></tr>
</table>WikiSysophttps://enciklopedija.cc/index.php?title=Arhimedov_vijak&diff=71770&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-08-29T08:35:58Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Arhimedov vijak'''-->[[datoteka:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|mini|desno|Način rada Arhimedovog vijka.]]<br />
<br />
[[datoteka:Arhimedov vijak 1.jpg|mini|200px|lijevo|Arhimedov vijak.]]<br />
<br />
'''Arhimedov vijak''' je [[pumpa]] ili [[crpka]] za [[voda|vodu]] u obliku [[cijev]]i svinute [[Zavojnica|poput zavoja]] [[vijak|vijka]]. Pri okretanju se voda u toj cijevi diže od njezina donjega kraja prema gornjemu i curi kroz otvor najgornjeg zavoja.<ref>'''Arhimed''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=3754] "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.</ref> Arhimedov vijak se često tijekom povijesti upotrebljavala za premještanje [[voda|vode]] u kanale za natapanje. To je jedan od izuma koji se pripisuje [[grčka|grčkom]] misliocu [[Arhimed]]u iz 3. st. pr. Kr., iako postoji i druga teorija po kojoj su za ovaj izum zaslužni stanovnici [[Babilon]]a prije Arhimeda, a postoji i pretpostavka da su se čuveni vrtovi Babilona natapali uz pomoć ovog tipa sisaljke. Osim toga, Arhimedov vijak je jedna od prvih poznatih [[sisaljka|sisaljki]] koje se spominju.<br />
<br />
== Način rada i upotreba ==<br />
[[datoteka:Mähdrescher_Schnecke.jpg|mini|lijevo|Još jedan primjer primjene Arhimedovog vijka.]]<br />
<br />
[[datoteka:IMG 1729 Gemaal met schroef van Archimedes bij Kinderdijk.JPG|mini|200px|desno|Moderni Arhimedovi vijci su i danas u upotrebi. U [[Nizozemska|Nizozemskoj]] se ponegdje rabe za isušivanje.]]<br />
<br />
Stroj je jednostavne konstrukcije, sastoji se od [[vijak|vijka]] smještenog unutar [[cijev]]i. Vijak se okreće pokretan vjetrenjačom ili snagom čovjeka ili stoke. Okretanjem vijka, tekućina se giba po obodu vijka prema gore, sve dok ne dođe do vrha, gdje se izlijeva iz cijevi prema krajnjem odredištu. Poželjno je da između vijka i cijevi bude što manja [[zračnost]], kako bi se smanjila propuštanja iz višeg u niži nivo. Gubici će također biti manji ako je veća [[brzina]] okretanja vijka.<br />
<br />
Izvedba Arhimedovog vijka može biti na dva načina, kod prve izvedbe se vijak okreće unutar cijevi koja je statična, a kod druge se vijak i cilindar okreću zajedno, te ne postoji relativno [[gibanje]] između vijka i cijevi. Povijesni izvori govore o upotrebi drugog sustava u [[stari vijek|starom vijeku]] u [[stara Grčka|Grčkoj]] i [[Rimsko Carstvo|Rim]]u, a postoje i naznake da se upotrebljavao u [[Babilonija|Babilonu]] za vrijeme [[Nabukodonozor II|Nabukodonosora drugog]]. Tu se upotrebljavao ljudski rad pri okretanju kućišta u kojem je bio kruto spojeni vijak.<br />
<br />
Danas se Arhimedov vijak upotrebljava za [[navodnjavanje]], ali i za isušivanje, kako to prikazuje slika desno. Česta je upotreba i u kanalizacijskim sustavima jer je vijak skoro neosjetljiv na krute nečistoće i mijenjanje količina koje prebacuje. Također, Arhimedov vijak je česta pojava u pokretnim trakama, u [[ribogojilište|ribogojilištima]], transportu žitarica,...<br />
<br />
== Dimenzije Arhimedovog vijka ==<br />
<br />
[[datoteka:Archimedische_Schraube_komplett.svg|mini|550px|Glavne dimenzije Arhimedovog vijka.]]<br />
<br />
: ''d'' = unutarnji promjer cijevi<br />
: ''D'' = vanjski promjer vijka<br />
: β = kut nagiba uređaja<br />
: ''H''<sub>0</sub> = najveća moguća visina dizanja<br />
: ''H''<sub>1</sub> = najmanja visina dobave<br />
: ''H''<sub>2</sub> = najveća visina dobave <br />
: ''H''<sub>3</sub> = srednja visina dobave<br />
: ''J'' = broj neovisnih navoja<br />
: ''L'' = duljina navoja<br />
: ''S'' = uspon vijka<br />
<br />
== Izvori ==<br />
{{izvori}}<br />
* P. J. Kantert: ''Manual for Archimedean Screw Pump'', Hirthammer Verlag 2008, {{ISBN|978-3-88721-896-6}}.<br />
* P. J. Kantert: ''Praxishandbuch Schneckenpumpe'', Hirthammer Verlag 2008, {{ISBN|978-3-88721-202-5}}.<br />
<br />
[[Kategorija:Sisaljke]]<br />
[[Kategorija:Drevna Mezopotamija]]<br />
[[Kategorija:Znanost i tehnologija u staroj Grčkoj]]</div>WikiSysop