Bot1: Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)

2026-08-16T06:29:04Z

Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)

Nova stranica

'''Đojleni''' (također '''adžuvani''') naziv je koji se u izvorima iz prve polovice 19. stoljeća pojavljuje za mlade muškarce povezane s osmanskim dužnosnicima u [[Beograd]]u, među kojima su dokumentirani i mladići koji su za novac bili njihovi ljubavnici. Pojava je zabilježena u vrijeme postupnog osamostaljivanja [[Kneževina Srbija|Kneževine Srbije]] od [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]].

Povjesničar, sociolog i pravnik Ivan Janković, koji je na temelju arhivske građe istraživao prostituciju i seksualnost u Beogradu u prvoj polovici 19. stoljeća, navodi da su imućniji i ugledniji Osmanlije držali srpske mladiće koje su nazivali ''adžuvanima'' ili ''đojlenima'' te da su oni služili za novac.<ref>Ivan Janković, [https://pescanik.net/lgbt-u-19-veku-u-srbiji/ „LGBT+ u 19. veku u Srbiji”], ''Peščanik'', 9. svibnja 2017.</ref>

== Naziv i značenje ==

Riječ ''adžuvan'' zabilježena je i u djelu Abdulaha Škaljića ''Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku'' iz 1966. godine, gdje je definirana značenjima „mladić” i „ljubavnik”.<ref>Abdulah Škaljić, ''Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku'', Svjetlost, Sarajevo, 1966., str. 71.</ref>

Janković izraz ''đojle'' tumači kao „miljenik”, odnosno osobu koja je nekome draga. U dokumentima koje je proučavao pojavljuju se različiti nazivi za troškove njihova uzdržavanja, među kojima „djeci”, „đojlenima”, „daire djeci” i „đojle-egbi”.<ref>Ivan Janković, [https://pescanik.net/lgbt-u-19-veku-u-srbiji/ „LGBT+ u 19. veku u Srbiji”], ''Peščanik'', 9. svibnja 2017.</ref>

== Beogradski vezir i đojleni ==

Prema Jankoviću, beogradski je vezir imao veći broj đojlena, a za njih se brinuo poseban službenik čiji je položaj bio usporediv s drugim višim službenicima vezirova kućanstva. Troškovi njihova uzdržavanja evidentirani su među izdacima vezanim uz vezira i njegovu svitu.<ref>Ivan Janković, [https://pescanik.net/lgbt-u-19-veku-u-srbiji/ „LGBT+ u 19. veku u Srbiji”], ''Peščanik'', 9. svibnja 2017.</ref>

U intervjuu za Radio Slobodna Europa Janković je ovu skupinu opisao kao vezirov „muški harem” te naveo da se postojanje takvih odnosa u tadašnjem Beogradu nije nužno skrivalo, iako su homoseksualni odnosi u kršćanskom dijelu stanovništva bili društveno i pravno stigmatizirani.<ref>Dušan Komarčević, [https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-ivan-jankovic/28672095.html „Janković: Život prostitutki na beogradskoj kaldrmi u 19. veku”], ''Radio Slobodna Evropa'', 12. kolovoza 2017.</ref>

Prema dokumentu koji prenosi Janković, knez [[Miloš Obrenović]] jednom je tadašnjem beogradskom veziru Husein-paši prigovorio da noći provodi pijući i zabavljajući se sa svojim adžuvanima. Termin se pojavljuje i u jednom uvredljivom pismu upućenom [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuku Karadžiću]], u kojem se spominje Kosta, koji je navodno bio adžuvan sina beogradskog paše.<ref>Ivan Janković, [https://pescanik.net/lgbt-u-19-veku-u-srbiji/ „LGBT+ u 19. veku u Srbiji”], ''Peščanik'', 9. svibnja 2017.</ref>

== Dokumentirani slučajevi ==

Janković navodi nekoliko arhivskih dokumenata koji upućuju na seksualne odnose između mladih muškaraca i osmanskih stanovnika Beograda. Godine 1829. jedna je udovica iz Zemuna od vlasti tražila da joj vrate sina Jovana, kojega je prethodno poslala u Beograd na trgovački nauk. Navela je da njezin sin boravi s Turcima danju i noću te da raspolaže znatnom količinom novca koji nije dobio od obitelji, zbog čega je sumnjala na seksualni odnos.<ref name="Jankovic2017">Ivan Janković, [https://pescanik.net/lgbt-u-19-veku-u-srbiji/ „LGBT+ u 19. veku u Srbiji”], ''Peščanik'', 9. svibnja 2017.</ref>

Godine 1842. Đorđe Lazarević iz Smedereva optužen je da je bez putovnice došao u Beograd, družio se s Turcima te se, prema formulaciji tadašnjeg dokumenta, upuštao u „sodomsko bludosmešenije”.<ref name="Jankovic2017"/>

O tim je pojavama 2014. pisao i tjednik ''Vreme'' u prikazu Jankovićeve knjige, opisujući ''adžuvana'' ili ''đojlena'' kao „milosnika” te navodeći da je uz tu ulogu bio povezan element prostitucije.<ref>[https://vreme.com/kultura/prostitucija-u-srba-studija-slucaja/ „Prostitucija u Srba – studija slučaja”], ''Vreme'', 19. veljače 2014.</ref>

== Razlikovanje od drugih pojmova ==

Đojlene i adžuvane ne treba poistovjećivati s ''adumima'' ili ''adumcima'', odnosno eunusima koji su također bili dio osmanskih kućanstava i harema. Janković navodi da su se troškovi za eunuse u tadašnjim računima vodili zasebno.<ref name="Jankovic2017"/>

Od đojlena su se razlikovali i [[köçek|čoček]]i (tur. ''köçek''), mladi muški plesači koji su nastupali u ženskoj odjeći u gostionicama i na zabavama širom Osmanskog Carstva. Iako su nastupi čočeka često imali homoerotsku komponentu, riječ je o zasebnoj društvenoj i profesionalnoj pojavi.<ref name="Jankovic2017"/>

== Historiografija ==

Najopsežniji suvremeni prikaz đojlena u Beogradu nalazi se u istraživanjima Ivana Jankovića. Njegova knjiga ''Kata Nesiba i komentari'', nastala na temelju višegodišnjeg rada s arhivskom građom, prvi je put objavljena 2014., a dopunjeno izdanje objavila je Fabrika knjiga 2017. godine.<ref>Dušan Komarčević, [https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-ivan-jankovic/28672095.html „Janković: Život prostitutki na beogradskoj kaldrmi u 19. veku”], ''Radio Slobodna Evropa'', 12. kolovoza 2017.</ref><ref>[https://www.fabrikaknjiga.co.rs/fabrika-knjiga-u-2017/ „Fabrika knjiga u 2017”], Fabrika knjiga.</ref>

Janković je zasebno istraživao i povijest prostitucije u Beogradu u znanstvenom radu „Obšte bludnice: prostitucija u Beogradu u prvoj polovini 19. veka”, objavljenom 2015. u časopisu ''Godišnjak za društvenu istoriju''.<ref>[https://udi.rs/godisnjak/godisnjak-za-drustvenu-istoriju-god-xxii-sveska-2-2015/ Ivan Janković, „Obšte bludnice: prostitucija u Beogradu u prvoj polovini 19. veka”], ''Godišnjak za društvenu istoriju'', XXII/2, 2015.</ref>

== Literatura ==

* Janković, Ivan; Mihajlović, Veljko: ''Kata Nesiba i komentari'', Fabrika knjiga, Beograd, 2017., ISBN 978-86-7718-167-3.
* Škaljić, Abdulah: ''Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku'', Svjetlost, Sarajevo, 1966.

== Izvori ==

Đojleni - Povijest promjena

Bot1: Automatski uvoz s hrwiki (zadnjih 168 sati)